DWÓR W ŁOPUSZNEJ

Dwór w Łopusznej, tzw. dwór Tetmajerów, wzniesiony na przełomie XVIII i XIX w. to typowy przykład dworu średniozamożnej szlachty z Podtatrza. Był siedzibą Lisickich, Tetmajerów i Lgockich.

Historia dworu w Łopusznej

 

Dwór powstał w latach 1787–1790 na miejscu starszej budowli przypuszczalnie o strukturze obronnej. Właścicielem wsi był wówczas Romuald Lisicki, konfederat barski. Jego ojciec Jan dzierżawił wieś, a następnie wykupił od Kaspra Cieńskiego. Lisicki wzniósł drewniany budynek z sienią i salonem na środku.

Kiedy w 1824 roku córka Romualda, Ludwika, poślubiła Leona Przerwę-Tetmajera, wieś razem z dworem przeszła w ich posiadanie. To właśnie wtedy stał się on ważnym miejscem kształtowania  myśli narodowej na Podhalu. Z tego dworu poeta Seweryn Goszczyński wyruszał na wycieczki w Tatry.

Dom drewniany w stylu rodzimym wszystkich naszych dworów szlacheckich, obszerny, porządnie i mocno postawiony, przyozdobiony gankiem, jak wszystkie nasze ganki, a na ganku poboczne ławki do siedzenia, jak to wszędzie widzimy […]. Przed domem dziedziniec przestronny, mający po lewej ręce domu drugi domek mniejszy, czyli oficynkę, gdzie kuchnia i mieszkanie służących, z prawej osłoniony budowlami gospodarskimi.

tak opisywał go Goszczyński w 1832 r. w swoim „Dzienniku podróży do Tatrów”. Jest to zarazem najstarszy drukowany opis dworu.

Po śmierci Leona i Ludwiki Tetmajerów, posiadłość odziedziczyła ich najstarsza córka Kamila, która wyszła za mąż za Kazimierza Lgockiego. Za ich gospodarowania w 1882 r. wyremontowano dwór zmieniając jego wygląd. Drewniane ściany otynkowano i obielono. Wstawiono drewniane, wyrzeźbione na kształt półkolumn filary, które miały odciążyć ściany od masywnego dachu. Szczyt facjatki zastąpiono trójkątnym zdobionym w stylu szwajcarskim. Dwór dziedziczyli kolejno synowie Kamili i Kazimierza, Aleksander i Stanisław. W okresie międzywojennym w gospodarstwie wybudowano największą owczarnię na Podtatrzu.

Lgoccy byli właścicielami do 1949 r. Dwór podzielił jednak los wielu innych, został przejęty przez skarb państwa i przekazany Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu. Nieremontowane budynki wchodzące w skład gospodarstwa, wraz z dworem popadały w ruinę. Dopiero w 1958 r. przeprowadzono prace konserwacyjne, podczas których przywrócono barokową facjatkę. Kolejne renowacje miały miejsce po przejęciu zespołu dworskiego przez Muzeum Kultury Szlacheckiej. Obecnie zespół dworski należy do projektu Szlak Architektury Drewnianej.

 

Zwiedzanie i architektura krajobrazu

 

Dla zwiedzających udostępniony jest sam dwór i kuchnia, reszta budynków otaczających dworek jest możliwa do obejrzenia jedynie z zewnątrz. Po przeciwnej stronie zespołu dworskiego znajduje się duży parking, ze znalezieniem wolnego miejsca nie ma żadnego problemu, obiekt nie jest jakoś szczególnie odwiedzany przez tłumy, rzec można cisza i spokój. Sam obiekt też jest łatwo dostrzec. Jadąc drogą krajową 969 zobaczymy znak informujący o dworku i kościele. Kierując się zgodnie z kierunkowskazem już z daleka zobaczymy spadzisty ciemny dach z białą fasadą. Tak charakterystyczne, że na pewno nie ominiemy.

W stronę dworu prowadzi ścieżka, podjazd, zwał jak zwał. Przebiega ona pomiędzy murowanymi słupkami, na których kiedyś osadzona była brama wjazdowa. Po prawej, jeszcze będąc przed bramą jest tablica dzięki której możemy dowiedzieć się jakie role w codziennym życiu odgrywały poszczególne budynki.

Po prawej stronie bramy znajduje się spichlerz plebański z XIX w. przeniesiony na obecne miejsce w 1980 roku z Maniów.

Łopuszna - Dwór od strony stajni. W tle po prawej zarys spichlerza.

Dwór od strony stajni. W tle po prawej spichlerz.

Ścieżka prowadzi w stronę dworku, a po jego prawej stronie przy bocznym wyjściu znajduje się budynek stróżówki, zwany też gackiem. Nazwa wzięła się od pseudonimu mieszkającego w nim poety romantycznego, Bohdana Zaleskiego, który nosił pseudonim „Gacek”.

Łopuszna - Stróżówka osadzona przy bocznej bramie.

Stróżówka osadzona przy bocznej bramie.

Po lewej w oddali są budynki gospodarcze. Mijamy kolejną bramę i wchodzimy na teren wozowni, stajni i obór. Obory są dwie, jedna z nich w ruinie. Ta murowana to budynek postawiony w 1985 r na miejscu pierwotnej drewnianej. Budynki możemy zobaczyć tylko z zewnątrz, dodatkowo pod nogami walają się gałęzie, widać że teren jest trochę zaniedbany.

Idąc z powrotem kierujemy się do punktu kulminacyjnego całego zespołu dworskiego. Murowany dworek z białą spękaną fasadą, która nakryta jest gontowym dachem. Piękne w swojej prostocie. Drzwi są zamknięte i nie bardzo wiadomo czy będziemy zwiedzać, czy nie. Ganeczek jednak aż prosi o wejście na niego i jak się okazuje, jest otwarte. Szybki zakup biletu i równie szybka i niespodziewana informacja o zakazie robienia zdjęć w środku. To można przeboleć, bo w zasadzie znajdziemy tam, oprócz kilku mebli i wyposażenia codziennego użytku, wystawę o historii wsi i dworu, o jego właścicielach i gościach. Stamtąd z przewodnikiem, przechodzimy do przybudówki w której znajduje się kuchnia, w niej piec i kuchenne przybory.

Po wyjściu z dworku, kierujemy się w stronę wspomnianej stróżówki i przechodzimy przez bramę. Za ogrodzeniem znajduje się piwnica i chałupa budynek oznaczony numerem 105, chałupa Klamerusów, z 1887 roku, przeniesiona ze wsi na obecne miejsce w 1985 roku. Typowa chałupa ze sienią, izbecką (kuchnia) i dużą izbą. W środku znajdziemy wyposażenie domostwa górali z okresu międzywojennego. Na sosrębie wyryta jest data postawienia budynku. Wychodząc z chałupy, kończymy zwiedzanie zespołu dworskiego.

Łopuszna - Chałupa Klamerusów.

Chałupa Klamerusów.



Kościół Świętej Trójcy i św. Antoniego Opata w Łopusznej

 

Kilkadziesiąt metrów od dworku, znajduje się drewniany kościołek w stylu późnogotyckim. Jego początki sięgają prawdopodobnie czasów powstania wsi w XIV w. Obecny kościół, prawdopodobnie drugi z kolei został wybudowany pod koniec XV wieku. W 1504 r. konsekrowany pod wezwaniem św. Trójcy, Narodzenia Niepokalanej Panny Maryi, św. Stanisława Biskupa męczennika, oraz św. Antoniego Opata.

Wewnątrz zobaczymy ornamentalną polichromię stropów z 1935 r., oraz pozostałości polichromii z 1500 r. Najcenniejsze wyposażenie kościoła to gotycki tryptyk sprzed 1460 r. ze sceną Koronacji Marii, umieszczony w ołtarzu głównym, oraz dwa barokowe ołtarze. Prace konserwacyjne i artystyczne sprawiły, że wnętrze jest niejednorodne stylistycznie. Kościół przeszedł dwa generalne remonty po powodziach w 1934 i 1997 r.

W 2003 roku wykonano zabezpieczenie przeciwpowodziowe, oraz zmieniono nurt rzeki Czerwonki.




Tworząc wpis korzystałem z:

muzeumtatrzanskie.pl/?venue=dwor-w-lopusznej
wikipedia.org/wiki/Łopuszna
drewniana.malopolska.pl/?page=obiekty&id=106

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.